نشریه علمی گلجام

چرا رکود و پایبندی به سنت های "خمود"؟ بیاییم باورهای خود را دگرگون سازیم | سردبیر

حبیب اله آیت اللهی

بیاییم باورهای خودرادگرگون سازیم
‏جوانی که پروریده استادی طراح نقش فرش بود، با من گفتگویی مجادله مانند داشت که: «طراحی نقش فرش به کمال مطلوب خود ‏رسیده است و دیگر هیچ¬گونه تحولی در آن روا نیست زیرا هر تغییر و دگرگونی در طراحی نقش فرش، کجروی است و فرش ایران را از جایگاه بلند خود ‏فرو می¬آورد (!)» و من پاسخی جز این نداشتم که «فرو ‏آمده را دیگر فرودی نیست!»
‏یاد دارم که در داوری نخستین دوسالانه هنر اسلامی ایران (که سپس به دوسالانه نگارگری تغییر نام یافت) و من دبیری آن را به عهده ‏داشتم، در داوری بر آثار به نماش درآمده، نظارت می کردم که نکند خدای ناکرده، التفات و محبت استادی و شاگردی، در داوری¬ها تاثیر گذارد و ‏درین رهگذر حقی ار کسی پایمال شود. یکی از داوران که از اصفهان افتخار همکاری با من را داده بود، بر کار دانشجویی از دانشگاه الزهرا، ‏که اسلیمی های تازه ای (غیرسنتی) را طراحی کرده بود، ایراد می گرفت ‏و بر ایرادهای خود پافشاری می¬کرد که.«این ها غلط است و باید برای حفط اصالت طرح¬های سنتی ازین¬گونه نوآوری¬های "مبتذل" جلوگیری ‏کرد!»، پرسیدم چرا ابتکار یک جوان مشتاق را "نوآوری مبتذل" می¬نامید و این چنین، با «خط بطلان کشیدن» برین گونه ابتکارها نیروی آفرینش¬گر و بارور جوانان طراح را مستهلک می سازید و اگر داوری¬ها برین منوال ادامه یابند، در آینده‏ای نه چندان دور، جز گروهی «مقلد ناشایست سنت¬زدگان» ‏نمی پرورانید!
‏اگر بخواهیم فرش ایران را به جایگاه بلند خودش بازگردانیم و یا حداقل، از فرود بیشترش جلوگیری کنیم، باید که باورهای خود را از هنر و از صنعت فرش تغییر دهیم. باید باور کنیم که هنر پویاست و سنت ایستا. هنر هرگز سنت نمی شود ولی سنت ها می توانند هنر را بارورتر ‏سازند و در اعتلای ارزش¬های هنری سودمند گردند؛ هنر تقلید نیست، و تقلید نیز همیشه مقبول نمی افتد، تقلید آفرینش و باروری را «‏می کشد» و اندیشه را ‏«معلول و بیمار» می سازد، چنان که عارف بزرگ جلال¬الدین ‏مولوی فرماید:
‏خلق را تقلیدشان بر باد داد ‏ای دوصد لعنت برین تقلید باد
‏باید که باور کنیم جهان امروز جهان دیروز نیست و نیازهای امروز با نیازهای دیروز متفاوت است؛ باید باور کنیم که باید به فردا و به فرداهای دیگر اندیشید و هنری آفرید که نه تنها پاسخ گوی نیازهای کنونی باشد، بلکه آگاهاننده شکوه و عظمت آینده باشد؛ باید باور کنیم که نسل جوان امروز ما بسیار هوشمندتر، آفریننده تر و بارورتر از جوانان دیروزند؛ باید ‏باور کنیم که جایگاه هنر دل است و برانگیزاننده اصلی آن جان و روان ‏هنرمندست؛ باید باور کنیم که آنچه ما می اندیشیم، می گوییم و می کنیم، مطلق نیستند و «تنها اندیشه، گفتار و کردار ما نیستند که ارزشمندند»، ‏زیرا به اندازه آنسان¬های آفریده ‏شده‏، اندیشه، گفتار و کردار معتبر وجود
‏دارد؛ باید اضافه کنیم کلام مولا‏نا، امیرمومنان، علی بن ابیطالب علیه السلام را که فرمود: «جوانان خود را برای آینده تربیت کنید زیرا آنان مردان آینده¬اند».
‏‏پس، ای استاد ‏طراح، ای هنرور، ای هنرآموز فرش و ای امید این «هنر و صنعت متعالی»:

‏بیاتا گل پبرافشانیم و می در ساغر اندازیم فلک را سقف بشکافیم و طرحی دیگر اندازیم

‏تلاش کنیم که استعداهای جوانان را بارور کنیم و عقاید منجمد و ‏یخ زده خود را معیار هنر نگیریم، از تعصب برکنار بمانیم که رسول اکرم (ص) فرمود: «تعصب در هر جهت انسان را به دوزخ برد»؛ بکوشیم جهان محوری و جوان محوری را جایگزین خودمحوری کنیم. نباید به آنچه که خود آموخته و اندخته¬ایم تکیه کنیم و به آنها غرور ورزیم، که آموختنی ها بسیارند و اندوختنی ها پایانی ندارند. و هنر، جهانی است به فراخی آسمان¬ها، و طرح و نقش متنوع¬اند به تنوع کهکشان¬ها؛ آیا در چنین جهانی زیستن و انزوا گزیدن و از تلاش و نوآوری دست کشیدن و به اندوخته¬ای اندک دلخوش ساختن رواست؟ که هنرمند «جانشین خدا» بر زمین است و «فرش» نماد «عرش» است و:
‏تو خود حدیث مفصل بخوان ازین مجمل.

بیدگنه و نقوش از یاد رفته

فرزانه خمسه

دستباف های اصیل جامعه ایرانی مشخص کننده هویت و فرهنگ غنی کشورمان هستند. بافندگان روستایی به واسطه نقوش اصیل و بدیع، عشق و ایمان را در تار و پود دستباف های خود به اسارت گرفته اند. قالی بیدگنه به عنوان جلوه ای از فرهنگ و هنر غنی این مرز و بوم، سال هاست که مورد بی مهری قرار گرفته و به دست فراموشی سپرده شده است. علیرغم وجود سابقه بسیار دیرین قالی بافی در این روستا، تاکنون تحقیق و پژوهش جامعی در زمینه شناسایی و معرفی دستبافت های این منطقه صورت نگرفته لذا به منظور احیاء و جان بخشی دوباره به این هنر ضروری است با نگاهی دقیق تر به عناصر مؤثر در شکل پذیری آن، ظرفیت های بالقوه موجود را غنا بخشیده و با بررسی عوامل آسیب رسان در جهت رشد و اعتلای آن کوشید. در گام نخست، مطالعات کتابخانه ای و جستجو در پایگاه های اینترنتی نشان داد که تاکنون در این خصوص بجز چند پژوهش جانبی، تحقیق دیگری انجام نگرفته است. در گام بعدی با مطالعات میدانی و نمونه گیری از فرش های بومی منطقه و آسیب شناسی آنها، راهکارها و روش هایی جهت ارتقاء و باز آفرینی قالی این منطقه ارائه گردید.

نقش رایانه در طراحی فرش (در سه دهه اخیر)

علی رضا خواجه احمد عطاری

عمده ترین عناصر زیبایی شناسی فرش همانا طرح، رنگ و نقش آن است که به آن هویت می بخشد. طراحان طی چندین سده توانسته اند زیباترین و دل انگیزترین طرح ها را به صورت نقشه فرش اجرا نمایند و این امر تا به امروز ادامه دارد. عمر استفاده از رایانه در طراحی فرش به بیش از سه دهه نمی رسد و در مقایسه با طراحی با دست کاملاً جوان است، با این حال توانسته امکانات وسیعی را پیش روی ما قرار دهد؛ گرچه به دلیل استقبال نشدن گسترده از رایانه در زمینه های مختلف تولید فرش، حضور آن کمرنگ به نظر می رسد و باید در پی پاسخ گفتن به چالش های میان فضای سنتی طراحی با دست و رایانه باشیم. در این زمینه با سؤالاتی از این دست مواجهیم: آیا ورود رایانه به عرصه طراحی سنتی به اصالت های این هنر لطمه می زند؟ و یا اساساً حضور رایانه در این حوزه ضروری است؟ همچنین در صورتی که انبوهی از نقوش و طرح ها در رایانه ذخیره شده باشد و دیگری نیازی به یادگیری طراحی با دست احساس نشود آنگاه رابطه استاد و شاگردی آسیب نمی بیند؟ روش تحقیق این مقاله به صورت مطالعه موردی بوده و به منظور شناخت هر یک از روش های یاد شده در طراحی فرش، نیاز بوده است به بررسی تاریخی روند شکل گیری طراحی با دست، تأثیر ابزار در سرعت بخشی به تولید طرح های فرش و همچنین طراحی با استفاده از رایانه در مقایسه با طراحی با دست پرداخته شود. بدین منظور اطلاعات لازم از طریق مطالعه کتابخانه ای و مصاحبه با استادان فن جمع آوری گردید. از مطالعه منابع یاد شده چنین بر می آید که هر یک از روش های دستی و رایانه ای در طراحی فرش مناسبات خاص خود را داراست که باعث شده وجوه افتراق و اشتراک میان این دو روشن گردد. با وجود این، امکانات و برنامه هایی که در نرم افزارهای رایانه ای پیش بینی شده بن مایه های تفکر و روش های طراحی با دست را دنبال می کند. ویژگی بارز رایانه در سرعت بخشی به تولید، هم در موضوع طراحی و هم در زمینه های دیگر فرش چون محاسبات اولیه، بافت و بازاریابی است. به نظر می رسد تمایل نداشتن طراحان سنتی فرش در استفاده از رایانه فی نفسه ربطی به کاربرد رایانه به عنوان ابزار ندارد، و دلایل این بی میلی را باید در جای دیگری جستجو کرد. مهم این است که جایگاه رایانه در طراحی فرش درست تعریف شود.

آسیب‌شناسی طراحی فرش‌های رایج و نوآوری در آنها

سید محمد حسین رحمتی

یکی از مهمترین عوامل مرغوبیت فرش های ایرانی، کیفیت طراحی آنهاست. چگونه می توان ارزش های هنری و فرهنگی این نقوش را شناسایی کرد و در نقشه های جدید به کار برد تا ضمن نوآوری، ارزش های هنری و فرهنگی آنها حفظ گردد؟ در این مقاله سعی می شود به کمک اصول و مبانی هنرهای تجسمی، خصوصیات اصلی و ثابت نقشه های اصیل شناسایی گردد تا بتوان به کمک این قوانین، طرح های جدید را آسیب شناسی و تلاش کرد تا نقشه هایی هم پایه آثار گذشته به وجود آورد. این بررسی نشان می دهد عیوب فرش های ناموفق جدید ناشی از نارسایی فرهنگی، ضعف طراحی، ترکیب و پیکر بندی آنهاست. در انتها سعی می شود با ارائه قواعد پایه به دست آمده، باید ها و نباید های نوآوری در طراحی فرش ارائه گردد.

معرفی ویژگی‌های فرش‌های نفیس تبریز در دو دهه گذشته

افسانه طاهباز

فرش ایران جلوه ای از تمام هنر های ملی ماست. هزاران نفر در این حرفه مشغول به کار بوده و فرشی که در مقابل دیدگان ما قرار می گیرد حاصل تلاش این زحمت کشان و هنرمندان است. ضرورت شناخت فرش های نفیس در این مقطع زمانی به وضوح مشهود است؛ زیرا متأسفانه به دلیل وجود بازار های خارجی، این بافته ها با طرح های استثنایی شان از کشور خارج شد، کمتر نشانی از آن ها در مراکز هنری ایران می توان یافت. این قبیل فرش ها تنها در نمایشگاه ها و فروشگاه ها عرضه شده و غالباً هنرمندان و بافندگان آن ها در گمنامی به سر می برند. تنها تجار و عده ای خاص آن ها را می شناسند و حتی در شناساندن این افراد به جوامع هنری کوششی نشده است. در این مقاله سعی شده با یک بررسی اجمالی در مورد تاریخچه شهر تبریز و سابقه فرش بافی در این ناحیه، به معرفی چند نمونه از تکنیک های طراحی و رنگ آمیزیِ فرش های نفیس و ممتاز تبریز، معرفی طراحان آن ها و همچنین ویژگی های بافت آنها از نظر مواد و رنگ مصرفی و غیره پرداخته شود. روش تحقیق به صورت توصیفی- کتابخانه ای و میدانی است.

اسطوره هوشنگ‌شاه در قالی‌های تصویری دوره قاجاریه

علی وندشعاری

از قرن سیزدهم هجری (دوره قاجار)، شاهد حضور قالی هایی با عنوانِ تصویری در ایران هستیم. این نوع قالی ها با طرح و ابعاد خاص خودشان، به نوعی نشان دهنده تغییر در سلیقه تولید و مصرف و نیز اثر پذیری قالی بافی ایران از دیگر هنرها و برخی تحولات اجتماعی است. هنرمندانِ قالی های تصویری ایران، موضوعاتی همانندِ تصاویر پادشاهان کهن و تاریخی و نیز شاهانِ معاصر را بر روی این قالی ها بافته اند. در این میان، هوشنگ شاه از جمله شخصیت هایی است که حضوری گسترده در میان این تولیدات و بافته ها دارد. بررسی ها نشان می دهد که هوشنگ شاه از جایگاه ویژه ای در میان شاهان اساطیری ایران برخوردار است. او کاشف بسیاری از موارد مهم و اثر گذار در زندگی و تمدن بشری در دوره اساطیری ایران محسوب شده و از طرفی دیگر بسیاری از صفات و خصلت های انسانی و نیکو را به او نسبت داده اند. و همین خصوصیت ها و ویژگی ها به نوعی می تواند حضور تصویر این پادشاه اساطیری را در تولیدات آثار هنری از جمله قالی توجیه کند.

هویت ماهی در فرش ایرانی

محبوبه الهی

هر چیز در نظام آفرینش نمادی است که دلالت بر حقیقت وجود چیز دیگری دارد که باید آن را جست و برای دریافت آن از دایره موجودیت آن خارج و یا در عمق آن وارد شد. مظهر نماد را می توان از طبیعت یا منتزع از آن دانست. در طراحی فرش اشکال خالص و انتزاعی با چنان مهارتی به کار گرفته می شوند که احساسی عمیق و ارزنده را با قدرتی کامل بیان می نمایند. ماهی از جمله نمادهایی است که در این حوزه تحقیقی به آن می پردازیم و در مناطق مختلف ایران با اشکال و نقش های متفاوتی قابل رؤیت است که مسلماً این اشکال و نقش ها را تحت تأثیر شرایط جغرافیایی، هنری و فرهنگی به خود گرفته است.

روش به‌کارگیری نقوش قالی در طراحی گرافیک

جواد پویان

نقوش قالی مانند نقوش سایر هنرهای دستی ایران منابع تصویری بسیار غنی و با ارزشی هستند که می توانند در مواقع مناسب در طراحی آثار گرافیک امروز مورد استفاده قرار گیرند. این نقوش در سیر تاریخی قالی بافی عملاً مسیر بسیار پر نشیب و فرازی را طی کرده و به نقوشی خلاصه شده و زیبا با ساختار طراحی بسیار دقیق و منظم تبدیل شده و عملاً تکامل یافته اند. آشنایی کلی دانشجویان رشته گرافیک با این نقوش و آگاهی تخصصی از آنها امروز یک ضرورت فرهنگی محسوب شده و بی شک کاربرد و بهره گیری از آنها در ارتقاء سواد بصری و ایجاد هویت فرهنگی نقش بسیار مهمی دارد. بدیهی است که استفاده صحیح از این نقوش مستلزم شناخت صحیح آنها و تشخیص به موقع کاربرد شان بوده و لذا مهارت و تجربه لازم طراحان گرافیک را در بهره برداری از آنها می طلبد. بدون هر یک از این موارد، استفاده از نقوش به درستی انجام نشده، در نهایت باعث از بین رفتن جنبه های زیبایی و فرهنگی آن نقوش خواهد شد.

دایره‌المعارف فرش و دانش فرش‌شناسی ایران

امیرحسین چیت سازیان

دایره المعارف[۱] یا دانشنامه به اثری جامع اطلاق می گردد که حاوی زبده شاخه های دانش بشری است و علاوه بر صحت و جامعیت، می تواند به عنوان مرجعی معتبر دانش و اطلاعات موجود را در دسترس مخاطبان قرار دهد. در واقع دایره المعارف، اثر مرجعی است که اصلاحات جامعی را در مورد همه شاخه های دانش عرضه می کند و یا به صورت جامع به شاخه خاصی از دانش اختصاص دارد. هدف آن جستجوی علوم و اطلاعات پراکنده در جهان، گردآوری و انسجام بخشی و همچنین عرضه آنها به علاقمندان و مخاطبان است. دایره المعارف نویسی کاری است توصیفی و واقع نگارانه که اطلاعات آن موثق و بدون شاخ و برگ تجزیه و تحلیل است و به حفظیات و فرضیات استناد نمی نماید بلکه از منابع دست اول و بدون پیش داوری، آخرین داده های یک دانش را ثبت و ضبط می کند.

سابقه پیدایش آن در عرصه دانش، حداقل به سده دوم پیش از میلاد مسیح (ع) بر می گردد که در روم درباره فن خطابه، کشاورزی، بهداشت، دانش سپاهی گری و قانون تدوین شد. سپس در چین و ایران و برخی کشورهای دیگر این فعالیت تداوم یافت و علاوه بر دانشنامه های عمومی، دانشنامه های تخصصی نیز - که به شاخه ای از دانش یا رشته های وابسته محدود بود - تهیه گردید.

در ایران این حرکت از دوره اسلامی و از قرن دوم و سوم هجری آغاز گردید. مجموعه هایی همچون دینکرت - تدوین شده در قرن دوم و سوم هجری، رسایل اخوان الصفا، احصاء العلوم اثر فارابی، قانون اثر ابوعلی سینا، ذخیره خوارزمشاهی اثر اسماعیل جرجانی، جامع العلوم اثر فخرالدین رازی و ... نمونه هایی از جریان دایره المعارف نویسی دوره اسلامی در ایران است.

دایره المعارف نویسی در جهان در سده هیجدهم میلادی با تحول بزرگی در ضابطه مند شدن فن خود روبه رو گردید و با تألیف کتاب شناسی جهان در ایتالیا و دایره المعارف در انگلستان که دومی به دست افرهیم چمبرز و زیر نظر دیدرو و با همکاری دانشمندانی چون ولتر، روسو، منتسکیو، دالامبر و ... ترجمه و تألیف شد، الگوی نوینی یافت که ذوق و سلیقه شخصی مؤلف را تابع ضابطه و اصول معین و تعریف شده ای نمود؛ اصولی که تا امروز کم و بیش معتبر است.

دایره المعارف نویسی با روش امروزی آن در ایران سابقه پنجاه ساله دارد و ترجمه دایره المعارف اسلام آغازگر این جریان است. نخستین اثر تألیفی و تحقیقی برجسته در این زمینه نیز دایره المعارف فارسی است که با سرپرستی مرحوم دکتر غلامحسین مصاحب تدوین شد. در دوران جمهوری اسلامی نیز مواردی همچون دایره المعارف بزرگ اسلامی در سال ۱۳۶۲ این حرکت را تداوم بخشید.[۲] در حال حاضر بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسالت پیگیری تهیه دانشنامه های عمومی و تخصصی را در سطح کشور بر عهده گرفته است.

نقش و جایگاه دایره المعارف در نظام فرش کشور

در ایران هنرمندان و دست اندرکاران فرش، اطلاعات و دانسته های هنرهای صناعی فرش را طی هزاران سال سینه به سینه و نسل به نسل آن به آیندگان منتقل کرده اند و تنها در موارد معدودی است که در سفرنامه ها و شرح اموال و دارایی اماکن مذهبی و آموزشی و یا کاخ ها و پادشاهان، مطالبی از فرش و کلیات آن عنوان گردیده است. اسناد مصور و نیز آثار باستانی و تاریخی کشف شده نیز منابعی هستند که داده های مناسبی را در این مقوله در بر دارند. همه این موارد زمینه های مناسبی برای انسجام بخشی به اطلاعات در یک نظم و سامان منطقی به دست می دهد اما با وجود این، تا حدود سال ۱۹۰۰ میلادی پژوهش و تألیف مشخصی در این زمینه نداشته ایم.[۳] این حرکت از آن زمان عمدتاً از اروپا و امریکا آغاز می گردد و در این کشورها کتاب هایی در زمینه فرش های شرقی و ایرانی به نگارش در می آید که تعداد آنها تا سال ۱۳۸۲ بالغ بر ۱۸۰۰۰ مورد می شود.

در طی این مدت در ایران تألیفات بسیار محدودی را تا دهه پنجاه خورشیدی داریم. از آن زمان به بعد حرکت مناسب تری در این زمینه صورت می گیرد اما با این همه هنوز تعداد کتب معتبر داخلی در زمینه فرش دستباف به ۱۰۰ مورد هم نمی رسد. این در حالی است که حداقل در ۱۰ دانشگاه در مقطع کارشناسی و در ۱۰ مؤسسه آموزش عالی و دانشگاه در مقطع کاردانی، در رشته فرش دانشجو پذیرش می گردد و آموزش و پرورش نیز دانش آموزِ رشته فرش دارد. بدیهی است که همه این محصلان و پیش و بیش از آنها استادان و مربیان ذیربط، به اطلاعات سامان یافته علمی و هنری معتبر نیاز دارند، و هیچ منبعی همانند فرهنگ نامه و لغت نامه و تعریف واژگان فرش پاسخگوی نیاز جامعه علمی نیست. از طرفی سیاستگذاران، برنامه ریزان و دست اندرکاران نظام فرش کشور در رده های مختلف ملی و استانی و در موضوعات داخلی و خارجی جهت تصمیم گیری و تصمیم سازی برای فرش ایران به یک رکن اساسی یعنی اطلاعات درست، جامع، علمی و روزآمد در این زمینه نیاز دارند. تولید کنندگان، بازرگانان، صادر کنندگان، کارشناسان و متخصصان، تهیه کنندگان مواد اولیه و ابزار وسایل و پژوهشگران فرش نیز از دیگر گروه هایی هستند که چنین اطلاعاتی می تواند مسیر مناسبتری را در زمینه فعالیت شان به آنها نشان دهد. بی شک تهیه و تدوین دایره المعارف فرش ایران یکی از مهم ترین و اساسی ترین راه های جبران این کمبود است.

اهداف و کارکرد های اساسی دایره المعارف فرش

نقش «اطلاعات و داده ها» در فرآیند تصمیم سازی و تصمیم گیری، همچنین در فرآیند پژوهش، مطالعه و آموزش و بالاخره در فرآیندهای عملیاتی تولید، توزیع و مصرف و سایر عرصه ها بر هیچکس پوشیده نیست، اما آنچه اهمیت بیشتری دارد وجود توأمان ویژگی های صحت، جامعیت و مرجعیت این اطلاعات در یک وضعیت نظام مند و سامان یافته است. دایره المعارف فرش در پی رسیدن به چنین جایگاهی در زمینه به دست آوردن و گرد آوری داده های پراکنده فرش ایران است. موارد زیر از جمله پیامدهای پدید آمدن این دایره المعارف است:

ثبت هویت جنبه های مختلف این هنر اصیل و پیشگیری از امحاء و از بین رفتن اطلاعات و دانسته های موجود درباره فرش ایران؛
گردآوری اطلاعات و شناسنامه مناطق مشهور فرش بافی و نیز مشخصات سبک ها و روش های آنها و همچنین مشخص نمودن جغرافیای فرش کشور و زادگاه های اصلی آن و جایگاه هر یک در توسعه اجتماعی و اقتصادی؛
جمع آوری و ثبت داده های تاریخی فرش و مشخصات فرش های نفیس باقیمانده در گنجینه های مختلف داخل و خارج؛
ایجاد یک مرجع معتبر علمی و در عین حال مستند و حقوقی برای محققان و دانش پژوهان و نیز برای بهره برداری در مجامع و مراجع تخصصی و رسمی در دفاع از حقوق و مالکیت مادی و معنوی هنرمندان و تولیدکنندگان، بازرگانان و صاحبان طرح ها و نقشه های اصیل ایران؛
پدید آوردن مجموعه ای معتبر از دانسته ها و اطلاعات جهت بهره برداری در تدوین استراتژی توسعه روستایی و نیز در برنامه های کلان و خرد فرش کشور.

تهیه و تدوین یک دایره المعارف جامع می تواند به نظام فرش در موارد دیگری که در پی می آید نیز کمک کند و اثرات مطلوبی بر آنها داشته باشد:

ایجاد زبان مشترک و فهم یکسان از مفاهیم و واژه ها در حوزه دانش فرش شناسی و شاخه های هنر صناعی فرش.
تعیین گستره و حیطه های مورد بحث در این دانش توسط نخبگان و صاحب نظران فرش.
توسعه و گسترش دانش و ابعادی از دانش فرش شناسی که در تحقیقات کاربردی مورد غفلت قرار گرفته است.
ایجاد بستر های لازم برای توسعه تحقیقات در زمینه جنبه ها و مسایل گوناگون فرش.
فهم نقاط ضعف و نقصان هایی که به خوبی مورد مطالعه قرار نگرفته اند.
تولید علم و ایجاد وحدت رویه در تحقیقات علمی و پایه ای از طریق گسترش نگرش علمی مشترک در بین پژوهشگران.
بیرون آوردن مدافعان و مخالفان از بلاتکلیفی در قبال پشتوانه علمی و جایگاه فرش در دانش بشری.
پر کردن نیاز جامعه به داشتن یک مرجع تخصصی معتبر و جامع در زمینه فرش ایران.

بدیهی است در نتیجه اثر گذاری های فوق و به ویژه در پی ایجاد زبان مشترک و فهم یکسان از واژه ها و مفاهیم و شاخه های هنر اصیل فرش، می توان به «ایجاد نقشه کلی و نگرش جامع پیرامون ابعاد مختلف رشته علمی فرش» دست پیدا نمود و به شالوده ریزی دانش فرش شناسی در ایران اطمینان یافت.

گزارش کلی مراحل کار انجام شده در زمینه دایره المعارف فرش

برقراری تماس های مکرر و ایجاد تفاهم میان انجمن و بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی از آبان ۱۳۸۴.
انجام ملاقات ها و مذکرات متعدد با نهادها و شخصیت های ذیربط به منظور جلب حمایت مادی و معنوی در این زمینه (از جمله با: مرکز ملی فرش ایران، شرکت سهامی فرش ایران، فرهنگستان هنر، سازمان میراث فرهنگی و گردشگردی، مؤسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی، معاونت پژوهشی وزارت علوم، معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، کانون هماهنگی و فناوری فرش ایران، دانشگاه کاشان، معاونت ریاست جمهوری و...).
تهیه طرح پیشنهادیِ تهیه و تدوین دایره المعارف و مذاکرات ذیربط بین انجمن و بنیاد.
جلب موافقت همکاری های مادی و معنوی مرکز ملی فرش ایران، مؤسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی، کانون هماهنگی و فناوری فرش ایران، دانشگاه کاشان، شرکت سهامی فرش و حمایت معنوی فرهنگستان هنر.
انعقاد قرارداد تهیه و تدوین دایره المعارف میان انجمن و بنیـاد در تاریخ ۱۵/۹/۸۶ با حجم تقریبی ۱۰۰۰ صفحه ۶۰۰ واژه ای.
رایزنی در خصوص تشکیل شورای علمی دایره المعارف که در نهایت در اسفند ۱۳۸۶ اولین جلسه آن با حضور اعضای شورا تشکیل گردید. در این جلسه ضمن معارفه اعضاء و معرفی اهداف، آموزش توجیهی لازم صورت گرفت.
مدخل یابی و مدخل گزینی و تصویب آنها در شورای علمی دایره المعارف پس از طی حداقل ۱۰ جلسه و کار مستمر (که کار کارشناسی آن در خارج از جلسات نیز صورت پذیرفته است).
ساماندهی مداخل اصلی و فرعی در ۱۰ محور: مواد اولیه، طرح و نقش و زیبایی شناسی، دانش فنی و فناوری فرش، مرمت و تکمیل، رنگرزی، سازمان و مدیریت، اقتصاد و بازرگانی، فرهنگی و اجتماعی، تاریخ، جغرافیا و سبک شناسی. ضمناً ۱۳۸ مدخل اصلی و ۵۴۶ مدخل فرعی شناسایی، بررسی و تصویب گردید.
برگزاری کارگاه آموزشی مقاله نویسی دایره المعارف در تاریخ ۶/۲/۸۷ در دانشگاه کاشان با حضور بیش از پنجاه نفر از استادان، پژوهشگران و نیز اعضاء پیوسته و وابسته انجمن پس از اعلام فراخوان در دانشگاه ها و نیز کمیته ها و واحدهای انجمن.
برگزاری جلسه مشترک شورای علمی دایره المعارف و مسئولان گروه ها و کمیته های تخصصی انجمن جهت هماهنگی فعالیت ها و جلب مشارکت اعضاء انجمن و شناسایی صاحب نظران و محققان فرش کشور.
فراخوان تهیه مقاله از طریق تهیه پوستر و ارسال به همه دانشگاه ها و مراکز علمی تحقیقاتی و دست اندرکار فرش و مجامع عمومی و نیز از طریق مصاحبه مطبوعاتی و رسانه ای و اعلام در روزنامه ها و سایت ها و اطلاع رسانی لازم در پایگاه رایانه ای انجمن و بنیاد ( www.icsa.ir ) و ( www.bdbf.org.ir ).
تهیه شیوه نامه و ضوابط مقاله نویسی و نیز تنظیم بسته لازم برای راهنمایی داوطلبان و مؤلفان مقاله ها.
بررسی و شناسایی محققان و پژوهشگران ذیربط به منظور پوشش تحقیقاتی مداخل مختلف که از دشوارترین مراحل اساسی در این فرآیند است. ضمناً تعداد محدودی نیز از طریق سایت ها و اطلاعیه ها اعلام آمادگی کرده اند.
تنظیم و تطبیق عناوین مداخل و زیر مداخل ها با نوع تخصص و توانمندی محققان جهت پیشنهاد تدوین مقاله.
تشکیل پرونده برای مداخل و مؤلفان و انجام مکاتبه برای پیشنهاد مؤلف و حجم تألیف و مشخصات آن مقاله.

لازم به ذکر است در همه این مراحل علاوه بر کمک اعضاء شورای علمی و معاونت پژوهشی بنیاد، از کمک های اعضاء هیئت مدیره و مسئولان گروه ها و کمیته های انجمن به ویژه مسئول کمیته آموزش و تحقیقات و نیز برخی از صاحب نظران دیگر بهره مند گردیده ایم. همچنین مراحل دشوار دیگری از قبیل داوری، ارزیابی و پردازش مقالات، پیگیری اصلاح لازم، ویرایش های گوناگون علمی، فنی، ادبی و بازبینی و بازخوانی در پیش است که هر کدام به تلاش و فعالیت های مستمر و جدی نیاز دارد.