نشریه علمی گلجام

مطالعه تأثیر عناصر موجود در طبیعت بر نقوش گلیم جیرفت

حبیبه شریف

طراحی نقوش گلیم و فرش، دارای ارزش هایی است که علیرغم توجه بسیاری از هنرمندان و هنردوستان، هنوز جای بررسی بسیار دارد. زیرا که تمام هنرمندان و پژوهشگران بر این باورند که این نقوش از طبیعت الهام گرفته شده است. دیدگاه طراح نقوش گلیم جیرفت نسبت به مسائل مختلفی که مضمون آثارش را تشکیل می دهد، نگرشی آرمانی بوده که زائیده ی فکر و باورهای هنرمند، بنا به الهامات، احساسات و اشتیاقش می باشد. لیکن هنرمند طراح نقوش گلیم جیرفت سعی دارد که مخاطب خود را از طریق دگرگونی طبیعت زیبا، به زیبایی ازلی و مطلق رهنمون سازد، این همان سلوکی است که خود نیز پیموده است. نوشتار پیش روی سعی دارد که با نگاهی به نقوش گلیم جیرفت؛ آن ها را از نظر ویژگی های تصویری و نیز وجود تشابهشان با برخی از عناصر طبیعت و چگونگی تطبیق آن ها با طبیعت مورد مطالعه و بررسی قرار دهد، این پژوهش از لحاظ ماهیت؛ توصیفی، تحلیلی و تاریخی بوده و به روش میدانی- کتابخانه ای تدوین یافته است. ضرورت انجام چنین تحقیقی می تواند هنرمندان و طراحان نقوش را به شناخت دقیق تری نسبت به دیدگاه طراحان گذشته و شیوه تغییرات این فرم ها آشنا سازد. بر اساس تقسیم بندی نقوش به چهار گروه: گیاهی، حیوانی، اشیاء و انتزاعی- اقتباسی، این نتیجه حاصل گردید که از لحاظ گستردگی نقوش در فضای متن و حاشیه گلیم های جیرفت، گروه حیوانی در درجه ی اول؛ و پس از آن، به ترتیب گروه انتزاعی – اقتباسی، اشیاء و گیاهی قرار دارد. این نقوش متأثر از منطقه جغرافیایی و نیز اعتقادات مردم بافنده آن است.

مطالعه تطبیقی نقش سیاست در هنر دو سده‌ی اخیر ایران و فلسطین اشغالی (مورد مطالعه:‌ قالی‌های کلیمی)

آزاده نیکوئی

با مهاجرت قوم بنی اسرائیل به ایران و سایر کشورهای تولیدکننده فرش، نقش آنها در تجارت سبب شد تا اندیشه های مذهبی آنان رفته رفته به هنرهای سنتی این کشورها راه یافته و قالی های کلیمی پدید آیند که نقوش مذهبی آیین موسی (ع) یا امضای تجار کلیمی را دربر می گیرند. از سال 1850 میلادی قالی های کلیمی در شهرهای مهم ایران همچون تبریز، کاشان و کرمان بافته می شدند که محصول تلفیق نقوش مذهبی کلیمی با طرح ها و هنر غنی قالی بافی ایرانی بودند. از طرف دیگر با تشکیل دولت اشغالگر قدس و مهاجرت اقوام کلیمی از سراسر جهان به فلسطین اشغالی، تجربیات کلیمیان در ایران و کشورهای تولیدکننده فرش، و نیز مدارس اتحاد به آنها در تأسیس کارگاه های هنری ـ تولیدی کمک نمود تا از راه تولید آثار هنری، برای جامعه جدید کلیمی پیشینه مصور فرهنگی فراهم کنند. از تحلیل و قیاس تاریخی و نشانه شناختی پنج نمونه پرتعدادتر این قالی ها در ایران و فلسطین اشغالی، چنین برآمد که تفاوت در انگیزه و بستر تولید، قالی های این دو منطقه را متفاوت نموده است. نمونه های ایرانی به سنت فرش و ارزش های زیبایی شناختی آن وفادار بوده اند و انگیزه اقتصادی ـ هنری در آنها اولویت دارد اما در نمونه های فلسطین اشغالی، با گزینش طرح های و نشانه های مذهبی ـ سیاسی اهداف سیاست تحت لوای مذهب اولویت می یابد.

شناسایی و اولویت بندی مولفه های استراتژیک تاثیرگذار بر جایگاه برند ملی فرش دستباف ایرانی در بازار جهانی

مهرداد شهبازی منشادی

از یکسو به علت کاهش درآمد نفتی کشور و نیاز مبرم به ارز آوری صادرات غیرنفتی علی الخصوص صنعت فرش به عنوان مهمترین کالای صادرات غیرنفتی و از سوی دیگر به علت روند نزولی میزان صادرات فرش دستباف به عنوان یک برند ملی در بازار جهانی و پیشی گرفتن کشورهایی همچون چین و هند از ایران در سالهای اخیر ، هدف پژوهش حاضر شناسایی و اولویت بندی مولفه های استراتژیک تاثیرگذار برصنعت فرش دستباف به عنوان یک برند ملی در بازار جهانی می باشد. برای نیل به این هدف از رویکرد تلفیقی تحلیل استراتژیک و تحلیل سلسله مراتبی استفاده شد. نخست به منظور شناسایی نقاط ضعف، قوت، فرصت و تهدید با مطالعات عمیق کتابخانه ای و سپس با هدف جمع آوری داده های کیفی با تعدادی ازکارشناسان این صنعت مصاحبه های آزاد و هدایت شده صورت گرفت. همچنین جهت جمع آوری اطلاعات مستندتر از دو پرسشنامه ارجحیت بندی و سنجش اهمیت نسبی عوامل موثر استفاده گردید. بنابر تجزیه و تحلیل نتایج این تحقیق، نقطه قوت قابل اعتماد و شناخته بودن برند فرش ایرانی ، و در مقابل ضعف عدم توجه به خواست ، نیاز و سلیقه بازار جهانی بین عوامل داخلی و فرصت لغو تحریم های بین المللی در مسیر اجرای برجام و تهدید ورود رقبای خارجی با امکانات پیشرفته تر و کاهش سهم بازار در سالهای اخیر ، مهمترین عوامل خارجی موثر بر جایگاه این صنعت بود. همچنین استراتژی برتر برای ارتقا جایگاه در این صنعت استراتژی تهاجمی (SO) انتخاب شد. بنابرنتایج پژوهش پیشنهاد میشود فعالان این صنعت برنامه ای جامع جهت شناسایی بازارهای بکر،دنج و دست نخورده جهانی ، ورود سرمایه و تخصص خارجی ، بهینه سازی مصرف منابع و کاهش بهای تمام شده محصول ، تقویت سفارش پذیری و در نهایت بهبود کانالهای توزیع و فروش با اتکا به دانش فناوری اطلاعات تدوین نمایند.

شناخت و تحلیل عامل موثر بر رکود صنعت قالیبافی در نواحی روستایی از دیدگاه قالیبان شهرستان گنبد کاوس

امین محمدی استادکلایه

فرش دستباف به عنوان عمده ترین و اصیل ترین صنعت دستی کشور، از لحاظ اشتغال به ویژه در مناطق روستایی و نیز از نظر صادرات غیر نفتی جایگاه مهمی دارد و بخش قابل توجهی از تولید ناخالص ملی را تشکیل می دهد. تحقیقات نشان می دهد که این صنعت در طی سال های اخیر با چالش های قابل ملاحظه ای مواجه شده است. فرش دستباف ترکمن با ابعاد و ارزش های برجسته اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، تولید و عرضه می گردد، اما از سال ها قبل سیر تولید و عرضه آن روند نزولی در پیش گرفته است. بر این پایه پژوهش حاضر به شناخت و تحلیل علل رکود صنعت قالیبافی در ده روستای شهرستان گنبد کاووس می پردازد. روستاهای مورد مطالعه از توابع دهستان های سلطانعلی، فجر، آق آباد و باغلی ماراما واقع در بخش مرکزی شهرستان گنبد کاووس هستند. روش تحقیق ترکیبی و اکتشافی است. نخست با استفاده از تکنیک مصاحبه نیمه ساختار یافته شناخت علل رکود صنعت قالی بافی از دیدگاه کارشناسان در منطقه مورد مطالعه با استفاده از روش کدگذاری باز تجزیه و تحلیل گردید و بر این اساس 16 علّت اصلی اثر گذار در رکود قالی بافی در روستاهای مورد مطالعه شناسایی شد .سپس، نتایج این بخش از پژوهش، اساس طراحی پرسشنامه در مرحله بعد قرار گرفت. با طراحی پرسشنامه در چارچوب طیف لیکرت دیدگاه زنان قالیباف روستایی در ارتباط با علل ذکر شده پیرامون رکود صنعت قالی بافی مورد شناخت قرار گرفت. آزمون t تک نمونه ای و روش خوشه بندی سلسله مراتبی برای تجزیه و تحلیل داده های پرسشنامه به کار رفت. بر این اساس دیدگاه پاسخگویان نشان می دهد که مقوله های "ضعف سیاست های حمایتی دولت از فرشبافان" و "ضعف جنبه های اقتصادی در برنامه ریزی توسعه روستایی" به ترتیب دارای بیشترین تأثیر بر رکود صنعت فرش بافی، و مقوله های "ضعف خلاقیت و نوآوری در زمینه طرح، رنگ، نقشه و کیفیت مواد اولیه" و "عقب ماندگی فنی و تکنولوژیکی در تولید فرش دستباف" به ترتیب دارای کمترین تأثیر بر رکود صنعت فرش بافی در روستاهای مورد مطالعه است.

طراحی و ارائه مدل مفهومی عوامل تسهیل‌کننده صادرات فرش دستباف ایرانی مبتنی بر دیدگاه بازاریابی کل‌نگر با استفاده از مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM)

محمد علی سیاه سرانی کجوری

صادرات فرش دستباف ایرانی به عنوان یک کالای استراتژیک در حوزه صادارت غیرنفتی از اهمیت بسزایی برخوردار است، لذا شناسایی موانع این صنعت و ارائه راهکارهای بهینه جهت تسهیل صادرات آن حائز اهمیت است. هدف پژوهش حاضر شناسایی موانع صادرات فرش دستباف ایرانی با استفاده از دیدگاه بازاریابی کل نگر و ارائۀ تسهیل کننده های مربوط به آن در قالب یک مدل مفهومی است. بر این اساس پژوهش حاضر از نظر هدف اکتشافی و از نوع آمیخته و از نظر نتیجه کاربردی است. در مرحله اول پژوهش با استفاده از رویکرد کیفی (تحلیل محتوا)، 57 کد به عنوان موانع صادرات فرش دستباف ایرانی استخراج و با توجه به قرابت معنایی در 6 طبقه دسته بندی شدند و به منظور برطرف نمودن این موانع، برای هر طبقه یک مفهوم به عنوان تسهیل کننده پیشنهاد شد. در مرحله دوم پژوهش با استفاده از رویکرد کمی (مدلسازی ساختاری تفسیری)، مدل مفهومی عوامل تسهیل کننده صادرات فرش دستباف ایرانی طراحی شد. نهایتا با استفاده از ماتریس قدرت نفوذ-وابستگی و مدل مفهومی پژوهش پیشنهاداتی جهت تسهیل صادرات فرش دستباف ایرانی ارائه شد.

برآورد توابع تقاضای داخلی کفپوش های نسجی

پروانه سلاطین

هدف اصلی این مقاله، بررسی رفتار مصرف کنندگان داخلی به تغییرات درآمد، قیمت (محاسبه کشش های درآمدی، قیمتی و متقاطع کفپوش های نسجی، فرش دستباف و فرش ماشینی) می باشد. نتایج حاصل از برآورد مدل ها با استفاده از روش OLS در دوره زمانی ۱۳۸۹-۱۳۶۳ نشان می دهد هر دو کفپوش فرش دستباف و فرش ماشینی کالایی با کشش می باشند هرچند فرش ماشینی با کشش تر از فرش دستباف می باشد. این موضوع نشان می دهد که عکس العمل مصرف کنندگان فرش ماشینی نسبت تغییر یکسان قیمت هر دو کفپوش، بیشتراست. همچنین مقادیر کشش های متقاطع بدست آمده نشان می دهد به ترتیب فرش ماشینی، گلیم و موکت، کاشی و سرامیک جانشین های قوی برای فرش دستباف می باشند. نتایج حاصل از مقادیر کشش های متقاطع بدست آمده در برآورد تابع تقاضای داخلی فرش ماشینی نیز کاشی و سرامیک، فرش دستباف، گلیم و موکت را جانشین های قوی برای فرش ماشینی نشان می دهد. بر اساس مقادیر کشش های درآمدی بدست آمده در برآورد توابع تقاضا، فرش دستباف و ماشینی کالایی لوکس می باشند.