فرش دستباف از دیرباز تا به امروز جایگاه خود را در ردیف هنرهای ایران حفظ کرده و از ارزش بالایی برخوردار است. هنرمندان ایرانی نقش مهمی در حفظ این هنر ایفا کردهاند و با ایجاد خلاقیت در طرح و نقش باعث شدهاند تا علاوه بر جنبهی زیبایی، مفاهیم متعددی نیز به خود بگیرند که میتواند نشأت گرفته از باورها، عقاید و اسطورهها باشد. یکی از طرحهای مهم که از دورهی قاجاریه متداول شد، طرحهای تصویری است که نمونههای بینظیر آن را میتوان در فرشهای هوشنگ شاه و حضرت سلیمان مشاهده کرد. در این پژوهش که به صورت توصیفی- تحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و سایتهای معتبر صورت گرفته، 4 نمونه از شاهنامهی صفوی و ۱۲ نمونه تخته فرش انتخاب شده تا با تحلیل فرشهای هوشنگ شاه و حضرت سلیمان به دو پرسش پاسخ دهد که: 1- نقش دیو از منظر طراحی و رنگبندی در فرشهای دورهی قاجار چگونه است؟ 2- چه شباهتها و تفاوتهایی میان دیوان در فرش و نگارگری عصر صفوی وجود دارد؟ در بحث طراحی دیوها در فرشهای تصویری دورهی قاجار به صورت نیمه برهنه، خالدار و با جثهی کوچک یا بزرگ به تصویر درآمدهاند و اغلب به رنگ سفید هستند. با بررسی و مقایسهی دیوان در فرشهای تصویری با نگارههای شاهنامه مشخص شد که از لحاظ پوشش دارای دامنی بوده (بر خلاف نگارههای شاهنامه که هم دیو برهنه و هم نیمه برهنه وجود دارد) و اغلب به صورت زاویهدار و هندسی ترسیم شدهاند و به ندرت زیورآلات دیده میشود. از لحاظ رنگبندی نیز بیشترین رنگی که هم در فرش و هم در شاهنامه میتوان مشاهده کرد، رنگ سفید است؛ گرچه تنوع در هر دو گونه (فرش و شاهنامه) دیده میشود.
