صفا نقاش چیره دست، زهرا احمدی ،
دوره 18، شماره 42 - ( 7-1401 )
چکیده
کیففرش بهعنوان یکی از جلوههای هنری و کاربردی در صنایع دستی، ریشهای عمیق در فرهنگهای مختلف دارد و در ایران جایگاهی ویژه یافته است. این محصول تلفیقی از هنر بافندگی سنتی و طراحی مدرن است که نه تنها کارکردی مصرفی دارد، بلکه حامل پیامهای فرهنگی، زیباییشناختی و تاریخی نیز هست. در سطح جهانی، مطالعاتی دربارهی بازآفرینی فرشهای قدیمی در قالب محصولات جدید مانند کیف، کفش و دکوراسیون داخلی انجام شده است که نشاندهندهی روند جهانیشدن صنایع دستی و بازتعریف آنها در قالب محصولات مدرن است. با این حال، خلأ پژوهشی در زمینهی بررسی تاریخی کیففرش در ایران و سایر کشورها، و تحلیل فرهنگی، سبکی، عملکردی و کاربردی آن همچنان پابرجا است. پژوهش حاضر با روشی توصیفی- تاریخی و از نوع کیفی، بدون فرضیه، با هدف بررسی تاریخی و فرهنگی پیدایش و تحول کیففرش در ایران و جهان انجام شده است. ابزار گردآوری اطلاعات بهصورت کتابخانهای و اسنادی بوده و تلاش شده است تا با رویکردی میانرشتهای، پیوند میان هنر سنتی و طراحی مدرن در سیر تاریخی این محصول تحلیل شود. در ابتدا، مروری بر تاریخچهی طراحی کیف در جوامع مختلف صورت گرفته و سپس به تاریخچهی طراحی کیففرش در جهان پرداخته شده است. در ادامه، بستر فرهنگی و اجتماعی ایران مورد بررسی قرار گرفته تا روند تحول کیففرش از منظر کاربردی، زیباییشناختی و عملکردی تحلیل شود. نقش عوامل اجتماعی مانند سبک زندگی، نقش زنان در تولید صنایع دستی، و مناسبات قومی و فرهنگی، همچنین تأثیر تعاملات تجاری و فرهنگی بر تنوع سبکها و فرم کیففرش، از جمله محورهای اصلی این پژوهش است. یافتهها نشان میدهد که کیففرش نهتنها یک کالای مصرفی، بلکه نمادی از هویت فرهنگی و هنری است. بهترین نماد تحول تاریخی آن را میتوان در اقوام عشایر ایران یافت؛ جایی که این محصول بخشی از زندگی روزمره و باورهای فرهنگی آنان را بازتاب میدهد.
