سیده اکرم اولیائی طبائی، امیرحسین چیت سازیان،
دوره 18، شماره 42 - ( 7-1401 )
چکیده
شعر فارسی و فرشدستبافت، دو واژه تأثیرگذار در شکلگیری فرهنگایرانی از گذشتههای دور بودند و تعامل و ارتباط این دو بهنحوی بودهکه ضمن ارزشآفرینی بیشتر برای یکدیگر، تاکنون موجب غنیتر شدن فرهنگ ایرانی نیز شدهاند. ارتباط و تعامل بین شعر فارسی با فرش دستبافت ایران به شکلهای مختلفی وجود داشته و آگاهی و شناخت نسبت به این تعاملات از ضروریات تحقیق پیشرو است. هدف اصلی از انجام آن نیز، تحلیل محتوی و مضمون اشعار متنوع بافته شده در فرشها است که میتواند به نوعی به دستهبندی تعامل انواع شعر با طرح یا نقش فرش، کارکرد یا کاربرد فرش، وحتی ارتباط سبک و دوره زمانی که اشعار سروده شده و در فرش بافته شدهاند، تقسیم شود. این تحقیق از حیث هدف توسعهای و از لحاظ رویکرد از نوع کیفی و توصیفی است و روش گردآوری دادهها به صورت کتابخانهای و میدانی است. جامعه آماری فرشهای دستبافت ایرانی موجود بعد از دوره صفوی تا عصر حاضر که در آنها اشعار فارسی بافته شدهاند را دربر میگیرد و تعداد نمونه نیز حدود30 عدد از فرشهای موجود در مجموعههای شخصی و موزهها را شامل میشود.
یافتهها نشان میدهد که بعد از اسلام و رواج مذهب تشیع در دوره صفوی، اشعار نیز به عنوان بخشی از طرح و نقش فرش که گاه توسط شاعران بزرگ و گاهی توسط مردمی عادی و شاعران گمنام سروده میشدند؛ در فرشها نیز بافته شدند. به گونهای که تلاش میشد تا اشعار و نقوش فرش با یکدیگر همخوانی داشته باشند و گاهی نیز این ابیات بسته بهکاربری فرش در فضای مورد استفاده، انتخاب میشدند. ضمن اینکه از دوره صفوی به بعد توجه شعرا به قالب شعری غزل و مثنوی نیز بیشتر شد و اینگونه ابیات با تصاویر مرتبط در فرشها بافته شدند.
